Πώς να μιλάτε ρατσιστικά χωρίς να φαίνεστε ρατσιστές: ένα νέο πολιτικό λεξιλόγιο ξενοφοβίας

Το νέο λεξιλόγιο άρχισε να χρησιμοποιείται στα τέλη του 2015 και στις αρχές του 2016, την περίοδο δηλαδή που αποκρυσταλλώθηκε η αντιπροσφυγική και αντιμεταναστευτική πολιτική με την οποία θα απαντούσε η Ευρώπη στην αυξημένη ροή προσφύγων και μεταναστών – κλείσιμο των συνόρων, περιορισμός δικαιωμάτων, ένταση απελάσεων.

Πώς να μιλάτε ρατσιστικά χωρίς να φαίνεστε ρατσιστές: ένα νέο πολιτικό λεξιλόγιο ξενοφοβίας

 

Οι ηγεσίες των κρατών μελών της ΕΕ και οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μιλούν όλο και συχνότερα για τις«βάρκες των διακινητών» και τα «πλοία των ΜΚΟ», ενώ μόλις πριν από λίγα χρόνια μιλούσαν για τις «βάρκες των προσφύγων». Τα τελευταία τρία χρόνια έχει επέλθει μια αλλαγή στο ευρωπαϊκό πολιτικό λεξιλόγιο που αναφέρεται στο ταξίδι των προσφύγων και των μεταναστών. Το νέο λεξιλόγιο άρχισε να χρησιμοποιείται στα τέλη του 2015, όταν αποκρυσταλλώθηκε η αντιπροσφυγική και αντιμεταναστευτική πολιτική της ΕΕ - κλείσιμο των συνόρων, περιορισμός δικαιωμάτων, ένταση απελάσεων. Στόχος του νέου λεξιλογίου ήταν να συγκαλύψει την καταγωγή αυτών των πολιτικών, να τις αποσυνδέσει από το γνώριμο πολιτικό τους χώρο, την ακροδεξιά,ώστε να περιληφθούν στο πολιτικό πρόγραμμα των παραδοσιακών κεντροδεξιών και κεντροαριστερών κομμάτων εξουσίας αποκαθαρμένες και να γίνουν ευκολότερα δεκτές από το εκλογικό ακροατήριο αυτών των κομμάτων. Πρόκειται για μια κυνική μεταμφίεση του ξενοφοβικού λόγου έτσι που να μπορεί να συνδυάζεται με τα λόγια συμπάθειας για το δράμα των προσφύγων και με τα δάκρυα μπροστά στην εικόνα του άψυχου σώματος του μικρού Αϊλάν. Ένας ρατσιστικός λόγος που μπορεί να τον χρησιμοποιεί κανείς άφοβα, χωρίς τον κίνδυνο να θεωρηθεί ρατσιστής.

Η κατασκευή αυτού του λεξιλογίου βασίζεται στην τεχνική της μετωνυμίας: το υποκείμενο “πρόσφυγες και μετανάστες”αντικαθίσταται από άλλα υποκείμενα, τα οποία είναι ευκολότερο να στοχοποιηθούν: οι διακινητές, οι ΜΚΟ, οι τρίτες χώρες διέλευσης –  η Τουρκία για το ελληνικό ακροατήριο, η Ελλάδα για το ευρωπαϊκό.

Η σταδιακή κατάργηση κάθε νόμιμου και ασφαλούς τρόπου να εισέλθουν οι πρόσφυγες στην ευρωπαϊκή επικράτεια  καθιστά τα δίκτυα διακίνησης το μοναδικό διαθέσιμο μέσο

Ο πόλεμος που έχει κηρύξει η Ευρώπη στους διακινητές, όπως διατείνεται, δεν αποσκοπεί στην προστασία των προσφύγων και των μεταναστών από την οικονομική αφαίμαξη και τους θανάσιμους κινδύνους που υφίστανται στα χέρια των διακινητών. Ακριβώς το αντίθετο. Η σταδιακή κατάργηση κάθε νόμιμου και ασφαλούς τρόπου να εισέλθουν οι πρόσφυγες στην ευρωπαϊκή επικράτεια  καθιστά τα δίκτυα διακίνησης το μοναδικό διαθέσιμο μέσο, με αποτέλεσμα να εντείνεται η εξάρτηση των προσφύγων από αυτά. Στο νέο ευρωπαϊκό πολιτικό λεξιλόγιο ξενοφοβίας, οι διακινητές αποτελούν μετωνυμία των προσφύγων. Όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες κηρύσσουν τον πόλεμο στις “βάρκες των διακινητών”, θέλουν στην πραγματικότητα να σταματήσουν τις βάρκες των προσφύγων.  

Αυτό το παιχνίδι με τις λέξεις δεν διεξάγεται μόνο στο συμβολικό πεδίο. Η μεγάλη πλειονότητα των  διακινητών που συλλαμβάνονται και κρατούνται για χρόνια στις ελληνικές φυλακές είναι στην πραγματικότητα πρόσφυγες και μετανάστες, που δέχτηκαν να κρατήσουν το τιμόνι της βάρκας, ή εργάζονται για τους διακινητές για τα προς το ζην. Η κατηγορία της διακίνησης κρέμεται πάνω από το κεφάλι όσων απλά και μόνο διευκολύνουν το ταξίδι των προσφύγων, ακόμα και χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Το λεπτό πέπλο μετωνυμίας μόλις και μετά βίας καλύπτει το πρόσωπο της ξενοφοβίας, αλλά δεν μπορεί να ξεγελάσει κανέναν στοιχειωδώς υποψιασμένο. Την προδίδουν οι εμμονικές κινήσεις με τις οποίες στρέφεται εναντίον των θυμάτων της.  

Στοχοποίηση οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων οι οποίες καταγγέλλονται ότι κατευθύνουν για ίδιον όφελος τους πρόσφυγες να καταχραστούν τη διαδικασία ασύλου.

Σαν μετωνυμία των προσφύγων και των μεταναστών λειτουργεί και η στοχοποίηση των ΜΚΟ,  ακόμα και όταν παίρνει αφορμή από αμφιλεγόμενα χαρακτηριστικά των ΜΚΟ. Στοχοποίηση διασωστικών οργανώσεων. Στοχοποίηση οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων οι οποίες καταγγέλλονται ότι κατευθύνουν για ίδιον όφελος τους πρόσφυγες να καταχραστούν τη διαδικασία ασύλου. Στοχοποίηση ιατρικών οργανώσεων των οποίων αμφισβητούνται οι εκθέσεις για την ψυχική υγεία των προσφύγων, παρόλο που τα στοιχεία επιβεβαιώνονται από το κρατικό ΚΕΕΛΠΝΟ. Εύκολα διακρίνεται ο πραγματικός στόχος: οι ίδιοι οι πρόσφυγες και μετανάστες, ο ερχομός τους στην Ευρώπη, τα δικαιώματά τους, οι ανθρώπινες συνθήκες υποδοχής τους.  

Η μετωνυμία λειτουργεί επίσης με αυτό που θα ονομάζαμε “τρίτες χώρες”. Είναι πολύ χαρακτηριστική η πολύ συχνή αναφορά των Ελλήνων δημοσιογράφων στον υποτιθέμενο ρόλο της Τουρκίας στην αυξομείωση της ροής των προσφύγων και των μεταναστών. Πρόκειται για τη γνωστή μεταφορά της στρόφιγγας, την οποία υποτίθεται ότι ανοιγοκλείνει κατά το δοκούν ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν. Η προσέγγιση αυτή, η οποία καλλιεργήθηκε μεθοδικά από την ελληνική κυβέρνηση στα τέλη του 2015 προκειμένου να πείσει τους Ευρωπαίους εταίρους ότι η πύλη προς την Ευρώπη δεν είναι η Ελλάδα αλλά η Τουρκία,παραβλέπει την ίδια την ανάγκη των προσφύγων και των μεταναστών να αναζητήσουν προστασία στην Ευρώπη και τους υποβιβάζει σε πιόνια μιας ξένης κυβέρνησης, ηοποία εξυπηρετεί τις πολιτικές της επιδιώξεις. Φυσικά παρόμοιες αναφορές δεν γίνονται από ενδιαφέρον για την τύχη των προσφύγων και των μεταναστών, εξού και τίθενται έντονα από τους δημοσιογράφους όταν διαπιστώνεται αύξηση της ροής,ποτέ όταν διαπιστώνεται μείωση. Γιατί βέβαια η συγκράτηση της ροής προϋποθέτει καταστολή και βία: κλείσιμο της πρόσβασης προς τα τουρκικά παράλια και τα άλλασημεία εξόδου, επιχειρήσεις αποτροπής και επικίνδυνες επιχειρήσεις αναχαίτισης,όταν βρίσκονται μεσοπέλαγα οι βάρκες.

Το πρόβλημα είναι η υιοθέτηση ακραία ξενοφοβικής πολιτικής που επιχειρεί να περιβληθεί ένα λεπτό πέπλο τάχα ορθολογισμού,πλεγμένο από τα υλικά ενός πολιτικού λεξιλογίου που διαστρεβλώνει με κυνισμό την πραγματικότητα

Μπορούμε να το δούμε στα ελληνικά σημεία εξόδου: βίαιοι ξυλοδαρμοί προσφύγων και μεταναστών που προσπαθούν να φύγουν για την Ευρώπη από το λιμάνι της Πάτρας, εκκένωση της Ειδομένης και κλείσιμο των διόδων που οδηγούν σ'αυτή, εξαντλητικοί έλεγχοι στα αεροδρόμια.Όπως η Ελλάδα επιχειρεί να ρίξει την ευθύνη για τη ροή των προσφύγων και των μεταναστών στον εύκολο στόχο, την Τουρκία, την ίδια ευθύνη επιχειρεί να ρίξει η υπόλοιπη Ευρώπη στην Ελλάδα για τη δευτερογενή ροή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Γερμανία δεν φτάνουν στο σημείο να μιλήσουν για στρόφιγγα που ελέγχει η ελληνική κυβέρνηση, επαναφέρουν όμως διαρκώς ζήτημα επαρκούς ελέγχου των συνόρων της Ελλάδας. Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει διστάσει να αλλοιώσει τις εκθέσεις των τεχνικών κλιμακίων για τη φύλαξη των ελληνικών συνόρων, προκειμένου να εμφανίσει μια προβληματική εικόνα και να μπορέσει να δικαιολογήσει την παράταση της αναστολής της συνθήκης Σένγκεν στο εσωτερικό τηςΕΕ. Όταν μια χώρα με τον πληθυσμό και το ΑΕΠ της Γερμανίας, που πριν από τρία χρόνια είχε δεχτεί να καλωσορίσει 800.000 πρόσφυγες, εγείρει ζήτημα για δευτερογενή ροή λίγων εκατοντάδων προσφύγων  το μήνα,που κινείται στο όριο του στατιστικά αμελητέου, το πρόβλημα δεν μπορεί να είναι η ανεπαρκής φύλαξη των συνόρων, λες και θα μπορούσαν να γίνουν απολύτως αδιαπέραστα τα σύνορα. Το πρόβλημα είναι η υιοθέτηση ακραία ξενοφοβικής πολιτικής που επιχειρεί να περιβληθεί ένα λεπτό πέπλο τάχα ορθολογισμού,πλεγμένο από τα υλικά ενός πολιτικού λεξιλογίου που διαστρεβλώνει με κυνισμό την πραγματικότητα. Στόχος είναι να στοιχηθεί το ακροατήριο πίσω από πολιτικές που υπαγορεύονται από την ξενοφοβία και κινούνται σε ένα σύμπαν παράλληλο με αυτό του δημοκρατικού κράτους δικαίου, όπως είναι η ευρωτουρκική συμφωνία για το προσφυγικό, μοντέλο για παρόμοιες συμφωνίες της ΕΕ με τη Λιβύη και τη βόρεια Αφρική, ή η πρόσφατη συμφωνία Γερμανίας και Ελλάδας, υποτίθεται προσωρινή, η οποία έχει όμως ήδη μόνιμες επιπτώσεις στη ζωή των προσφύγων που απελαύνονται στην Ελλάδα με διαδικασίες που περιφρονούν το κράτος δικαίου, αν δεν το παραβιάζουν ευθέως.


O Συγγραφέας

Δημήτρης Αγγελίδης

Ο Δημήτρης Αγγελίδης είναι δημοσιογράφος στην Εφημερίδα των Συντακτών

Back to Top

Λάβετε τα τελευταία άρθρα στο email σας

Awesome sauce!

Thank you! Your submission has been received!

Oops! Something went wrong while submitting the form :(

Άλλα άρθρα της ίδιας κατηγορίας