Προσδόκιμο επιβίωσης και κόστος φαρμάκων

Η υγεία ενός ατόμου επηρεάζεται καθοριστικά από το παρεχόμενο επίπεδο υπηρεσιών υγείας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης κατά τη διάρκεια της ζωής του. Σημαντικός δείκτης της υγείας του πληθυσμού μιας χώρας γενικότερα είναι το προσδόκιμο επιβίωσης, δηλαδή ο μέσος χρόνος ζωής σε έτη που θα είχε ένα παιδί αν γεννιόταν σήμερα υπό την προϋπόθεση ότι τα τρέχοντα δεδομένα θνησιμότητας θα παρέμεναν σταθερά σε βάθος χρόνου.

Το προσδόκιμο επιβίωσης παγκοσμίως σημείωσε σταδιακή αύξηση μετά τον Διαφωτισμό καθώς μέχρι τότε εκτιμάται ότι ήταν περί τα 30 έτη. Άρχισε να παρουσιάζει αύξηση στις αρχές του 19ου αιώνα στις χώρες που συμμετείχαν στη βιομηχανική επανάσταση ενώ στις υπόλοιπες παρέμεινε σταθερό. Η κατάσταση αυτή επέφερε δραματικές ανισότητες στην υγεία και την κατανομή της ανά τον κόσμο ανάμεσα σε πλούσιες και φτωχές χώρες όπου οι κάτοικοι είχαν σχετικά καλή και κακή υγεία αντίστοιχα.

Η διαφορά στο προσδόκιμο επιβίωσης μειώθηκε σημαντικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες καθώς η υγεία του πληθυσμού βελτιώθηκε αισθητά σε παγκόσμιο επίπεδο. Πλέον, όλες οι χώρες έχουν ξεπεράσει τη χώρα (Βέλγιο) με το μεγαλύτερο προσδόκιμο επιβίωσης κατά τις αρχές του 19ου αιώνα ενώ από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι σήμερα το προσδόκιμο επιβίωσης έχει διπλασιαστεί σε διεθνές επίπεδο πλησιάζοντας τα 70έτη. Χαρακτηριστικά, στην Ινδία και την Νότια Κορέα το προσδόκιμο επιβίωσης, πριν από 100 χρόνια, δεν ξεπερνούσε τα 23 έτη ενώ σήμερα είναι 3 και 4 φορές μεγαλύτερο αντίστοιχα. Στην Ελλάδα, το προσδόκιμο επιβίωσης ήταν μόλις 40 έτη στις αρχές του 20ου αιώνα, ανήλθε στα 65 έτη μεταπολεμικά (1950) και έφτασε τα 81 έτη το 2015. Παρά τη βελτίωση του επιπέδου υγείας που απολαμβάνει ο κόσμος κατά τα τελευταία 200 χρόνια οι ανισότητες παραμένουν καθώς το προσδόκιμο επιβίωσης δεν ξεπερνά ακόμα και σήμερα τα 50 έτη σε πολλές χώρες της υπο-Σαχάριας Αφρικής.

Η βελτίωση της ατομικής υγιεινής και των υπηρεσιών υγείας (πρόληψη, εμβολιασμοί) καθώς και η ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων και τεχνολογικά προηγμένων θεραπευτικών σχημάτων γενικότερα έπαιξε σημαντικό ρόλο τόσο στην αύξηση των υγιών χρόνων ζωής όσο και των χρόνων ζωής με αναπηρία (περιλαμβάνει οποιαδήποτε διαγνωσμένη ασθένεια για την οποία λαμβάνεται θεραπευτική αγωγή). Η από του στόματος ενυδατική θεραπεία για την πρόληψη θανάτων από διαρροϊκά σύνδρομα και η ανάπτυξη της κρυοξήρανσης για τη μεταφορά φαρμακευτικών σκευασμάτων εκτός ψυγείου συνετέλεσαν καθοριστικά στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού στις φτωχές χώρες, ιδιαίτερα της υπο-Σαχάριας Αφρικής.

Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού και οι χρόνιες παθήσεις επέφεραν αυξημένη ζήτηση για καλύτερη υγειονομική περίθαλψη και την ανάγκη αντιμετώπισης των ασθενειών με νέα, πιο προηγμένα, φάρμακα τα οποία, αν και βελτιώνουν την λειτουργικότητα, την παραγωγικότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών, επιβαρύνουν οικονομικά τα συστήματα υγείας σε βάθος χρόνου. Αν και παλαιότερα η έρευνα και ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών ουσιών λάμβανε χώρα κατά βάση σε πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, στις μέρες μας έχει περιέλθει σε μεγάλο βαθμό στην δικαιοδοσία των φαρμακευτικών εταιρειών. Δηλαδή μικρών ή μεγάλων ιδιωτικών κερδοσκοπικών οργανισμών που επενδύουν κεφάλαια στα πλαίσια της έρευνας και της ανάπτυξης καινοτόμων θεραπειών για την αντιμετώπιση σωρείας ασθενειών με σκοπό την εμπορική τους εκμετάλλευση (αποκλειστικά για περίοδο 20 ετών ως κάτοχοι της σχετικής πατέντας) και τη δημιουργία κέρδους, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί πουλώντας φάρμακα σε μεγάλες ποσότητες ή σε υψηλές τιμές (ή και τα δύο!)…

Χαρακτηριστικό παράδειγμα καινοτομίας μετά από πολυετή έρευνα και ανάπτυξη αποτελούν οι CAR-T(chimericantigenreceptorTcells) θεραπείες για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου, οι οποίες έχουν εισέλθει και στην Ελληνική πραγματικότητα. Πρόκειται για εξειδικευμένες και εξαιρετικά εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις (ανοσοκυτταρική θεραπεία) που χρησιμοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς μέσω της γενετικής τροποποίησης Τ λεμφοκυττάρων από το ίδιο του το αίμα για να καταπολεμήσουν τον καρκίνο. Το επιθυμητό αποτέλεσμα της τροποποίησης αυτής είναι η δυνατότητα των νέων Τ λεμφοκυττάρων να εκφράζουν στην κυτταρική τους μεμβράνη έναν χιμαιρικό υποδοχέα αντιγόνου ικανό να ταυτοποιείκαι να στοχεύει συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα τα οποία και εξουδετερώνει. Ουσιαστικά πρόκειται για τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς που δέχονται επεξεργασία και του επαναχορηγούνται ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στον αρχικό τους ρόλο. Τα τροποποιημένα Τ λεμφοκύτταρα παραμένουν για πάντα στον οργανισμό, ακόμα και μετά την ενδεχόμενη ίαση του καρκίνου που στόχευαν αρχικά, και δύνανται να ενεργοποιηθούν εκ νέου σε περίπτωση υποτροπής. Οι CAR-T θεραπείες, αν και εμφανίζουν σημαντικές παρενέργειες, αποτελούν πηγή ελπίδας για τους ασθενείς, τις οικογένειές τους και τους επαγγελματίες υγείας για τη θεραπεία ορισμένων καρκίνων του αίματος που είναι ανθεκτικοί ή υποτροπιάζοντες καθώς επέδειξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα κατά τις κλινικές δοκιμές ενώ δεν υπάρχουν εναλλακτικές θεραπείες για τους συγκεκριμένους ασθενείς.

Το Kymriah® αποτελεί μία από τις νεότερες CAR-T θεραπείες της Ελληνικής αγοράς με κόστος άνω των 350.000 ευρώ και χορηγείται με ενδοφλέβια έγχυση για τη θεραπεία:

Παιδιατρικών και νεαρών ενήλικων ασθενών ηλικίας έως 25 ετών με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία Β-κυττάρων (ΟΛΛ) η οποία είναι ανθεκτική, σε υποτροπή μετά τη μεταμόσχευση ή σε δεύτερη ή μεταγενέστερη υποτροπή.

Ενήλικων ασθενών με υποτροπιάζον ή ανθεκτικό διάχυτο από μεγάλα Β-κύτταρα λέμφωμα, μετά από δύο ή περισσότερες γραμμές συστηματικής θεραπείας.

Η παρασκευή και η απελευθέρωση του Kymriah® παίρνει συνηθως 3-4 εβδομάδες ενώ το κόστος ανά ασθενή ξεπερνάει τα 350.000 ευρώ και αφορά μόνο το συγκεκριμένο φάρμακο, δηλαδή τα τροποποιημένα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς... Δεν περιλαμβάνει το κόστοςτων άλλων φαρμάκων που χρειάζεται να χορηγηθούν για χημειοθεραπεία και ελαχιστοποίηση πιθανών οξέων αντιδράσεων κατά ή μετά την έγχυση οι οποίες είναι, δυνητικά, απειλητικές για τη ζωή του ασθενούς καθώς και της ενδεχόμενης νοσηλείας για τις πρώτες 10 ημέρες μετά την έγχυση.

Αν και πρόκειται για φάρμακο που αντιμετωπίζει σπάνιες ασθένειες («ορφανό» φάρμακο) καθώς απευθύνεται σε μικρό αριθμό ασθενών υπάρχει εύλογη απορία για το υψηλό του κόστος. Τα κονδύλια που απαιτούνται για την έρευνα, ανάπτυξη, παραγωγή και προώθησή του μάλλον δε δικαιολογούν την τιμή η οποία φαίνεται να καθορίζεται αποκλειστικά από τα εμπορικά συμφέροντα της παρασκευάστριας εταιρείας και τους στόχους κερδοφορίας με απώτερο στόχο την απόκτηση του μέγιστου ποσού που τα συστήματα υγείας είναι διατεθειμένα να καταβάλουν. Αν και κάτι τέτοιο είναι θεμιτό ίσως θα έπρεπε τα κριτήρια να είναι διαφορετικά στον χώρο της υγείας θέτοντας ακόμα και όρια στο κέρδος που προκύπτει από την ιατρική περίθαλψη. Καθώς παρόμοιες θεραπείες για την αντιμετώπιση διαφορετικών τύπων καρκίνου που προσβάλλουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε έτος είναι ήδη υπό εξέλιξη, η υψηλή τιμή πώλησης του εν λόγω φαρμάκου μόνο ως προάγγελος κακών ειδήσεων μπορεί να εκληφθεί.

Η υπερτιμολόγηση φαρμάκων δεν είναι νέο φαινόμενο καθώς οι φαρμακευτικές εταιρείες επιδιώκουν να ενσωματώσουν στην τιμή των φαρμάκων μέρος της προστιθέμενης αξίας που προκύπτει από την χρήση τους (παράταση ζωής ασθενούς και βελτίωση λειτουργικότητας, παραγωγικότητας και ποιότητας ζωής). Το 2014, η τιμή του Sofosbuvir, ενός φαρμάκου για τη θεραπεία της ηπατίτιδας C με κόστος 41.000 ευρώ ανά ασθενή, δεν επέτρεψε την καθολική πρόσβαση των ασθενών στη θεραπεία σε πολλές χώρες. Καθώς τα συστήματα υγείας ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα σχετικά με την οικονομική τους βιωσιμότητα είναι εμφανές ότι πρέπει να αναληφθεί δράση για τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης ασθενών στη βέλτιστη ιατρική φροντίδα με λογικό κόστος. Άλλωστε τα σχετικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας διασφαλίζουν σε μεγάλο βαθμό την απόσβεση των κεφαλαίων που επενδύθηκαν, πολλές φορές και από δημόσια κονδύλια, μέσω της αποκλειστικής εκμετάλλευσης για 20 χρόνια. Η κοστολόγηση των φαρμάκων οφείλει να είναι προϊόν διαπραγμάτευσης ανάμεσα στις παρασκευάστριες εταιρείες και τις εκάστοτε κυβερνήσεις, θέτοντας σε αμφισβήτηση τα υπερβολικά έξοδα επένδυσης (έρευνα, ανάπτυξη, παραγωγή, προώθηση κ.α.) και υιοθετώντας ακόμα και ρήτρες αποτελεσματικότητας των φαρμάκων καθώς πληθώρα ασθενών ουδέποτε ανταποκρίνονται στην λαμβανόμενη θεραπευτική αγωγή. Με απώτερο στόχο την καθολική πρόσβαση στη βέλτιστη ιατρική φροντίδα σε βιώσιμα συστήματα υγείας.

 

Σημείωση: Οι Γιατροί του Κόσμου υπερασπίζονται την πρόσβαση στην καλύτερη δυνατή φροντίδα για όλους, η οποία παρέχεται από το βιώσιμο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και γι’ αυτό διαδηλώνουν για την πρόσβαση σε ποιοτικές θεραπείες σε λογικές τιμές. Για τους λόγους αυτούς, αντιτάσσονται στο δίπλωμα ευρεσιτεχνίαςγια το Kymriah®.

Περισσότερεςπληροφορίες: https://mdmgreece.gr/therapies-kata-tou-karkinou-giatri-tou-kosmou-antitithente-stin-patenta-tou-kymriah/

 

Πηγές:

https://ourworldindata.org/life-expectancy

O Συγγραφέας

Σωτήρης Παπακωνσταντίνου

Ο Σωτήρης Παπακωνσταντίνου είναι Ιατρικός Συντονιστής προγράμματος των Γιατρών του Κόσμου Ελλάδας

Back to Top

Λάβετε τα τελευταία άρθρα στο email σας

Awesome sauce!

Thank you! Your submission has been received!

Oops! Something went wrong while submitting the form :(

Άλλα άρθρα της ίδιας κατηγορίας